Dayanışma 2.0: Kitlesel Fonlama

Kitlesel fonlama kısaca; herhangi bir ürün, hizmet veya proje için gerekli parasal kaynağın bireylerden/kitleden sağlanması olarak biliniyor. Boston Bilim Fuarı’nda bir firma ilgimi çekmişti.

Dergi 12.01.2021, 20:50 12.01.2021, 20:50
0
Dayanışma 2.0: Kitlesel Fonlama
Kitlesel fonlama kısaca; herhangi bir ürün, hizmet veya proje için gerekli parasal kaynağın bireylerden/kitleden sağlanması olarak biliniyor.

Boston Bilim Fuarı’nda bir firma ilgimi çekmişti. Bisikletin arka tekerinin göbeğine takılacak bir sistem ile tüm bisikletleri elektrikliye çevirebilen bir alet tasarlamışlardı. Gelecek vadeden bir ürüne benziyordu. Deneme yapmak için mail adresimi vermiş fakat sonrasında fırsat bulamamıştım. Aynı firmadan yaklaşık bir yıl sonra aldığım mail, yeni bir ürün geliştirdiklerini ve istersem bu ürüne hissedar olabileceğimi söylüyordu. 100 dolar veya üzerindeki bir oranla destek olunabileceği ve firma hisselerinin yüzde 10’unun bu şekilde satılacağı belirtiliyordu. Ayrıca vereceğimiz destek oranında bir indirim ile yeni geliştirdikleri kiti satın alabileceğimizi belirtiyorlardı. Firmanın yaptığı, tüm dünyada hızla yayılan hisse bazlı kitlesel fonlamanın tipik bir örneğiydi. Sadece ABD’de, 2019’da halk tarafından fonlanan bu tür girişimlerin sayısı 1000’i, fonlama miktarı ise yarım milyar doları geçmiş durumda. Bu ise kitlesel fonlama türlerinden sadece biri.

Kitlesel fonlama nedı̇r?


Kitlesel fonlama kısaca; herhangi bir ürün, hizmet veya proje için gerekli parasal kaynağın bireylerden/kitleden sağlanması olarak biliniyor. Fikri olan ama bunu gerçekleştirmek için yeterli miktarda maddi kaynağı bulunmayan kimseler bu yöntemle bireylerden destek talep ediyorlar. Kitlesel fonlama, eskiden imece olarak bilinen yöntemin iletişim ve finans teknolojileri ile birleştiğinde nasıl etkili bir araca dönüştüğünün de bir göstergesi. Tüm dünyada kullanımı her sene artan bu yöntem ile bireyler, internet platformları üzerinden yaptıkları küçük katkıları anlamlı çıktılara dönüştürüyor. Başlangıç aşamasındaki bir girişim veya sosyal proje bu şekilde desteklenebiliyor. Hâl böyleyken dünyadaki kitlesel fonlama platformlarının sayısı 2000’i, kitlesel fonlama hacmi ise 80 milyar doları aşmış durumda bulunuyor. Dayanışmanın, finansmanın ve imecenin yeni yüzü olan kitlesel fonlamanın yaygın olarak kullanılan dört türü bulunuyor:

  1. Borç Bazlı Kitlesel Fonlama

  2. Hisse/Pay Bazlı Kitlesel Fonlama

  3. Bağış Bazlı Kitlesel Fonlama

  4. Ödül Bazlı Kitlesel Fonlama


Kı̇tlesel fonların ı̇şleyı̇şı̇ nasıl gerçekleşı̇yor?


Hisse temelli kitlesel fonlamada destekçiler, online platformlar üzerinden girişimlerin resmî ortağı oluyor. Borç bazlı kitlesel fonlamada ise girişimlere belli şartlarda borç veriliyor. Böylece hisse veya borç bazlı fonlamanın yaptığı en önemli katkı, girişimler için yeni bir finansman imkânı sağlaması oluyor. Verilen borca karşılık, yıllık sabit bir gelir ve firmanın yaptığı kâra göre değişen bir kâr payı alınıyor. Borç temelli kitlesel fonlamanın vadesi beş ila 10 yıl arasında değişiyor. Ayrıntılarına bakıldığında, vatandaşlar tarafından yapılan küçük katkılarla desteklenen bu finansman modellerinin gözdesinin, yüzde 76 ile borç temelli kitlesel fonlama olduğu görülüyor. Hisse bazlı kitlesel fonlama ise yüzde 21 ile onu takip ediyor. Bahse konu borç ve hisse bazlı kitlesel fonlamanın hacmi her yıl artıyor. Avrupa’da 2017’de bu yöntemler ile 24 bin işletmeye 1,7 milyar dolar finansman sağlandı. Bu alternatif finansmanın hedef kitlesi ise finansmana erişebilecek büyük firmalardan ziyade gelecek vadeden, kanıtlanmış bir ürünü veya hizmeti olup da mali desteğe ihtiyaç duyan yenilikçi girişimler oldu. Önceki yıllarda bu kitlesel fonlama türleri çok küçük bir yer tutsa da teknolojik imkânların gelişmesi ve ilgili hukuksal boşluğun doldurulması ile hacimleri her yıl artıyor. 2019 itibarı ile İngiltere’de hisse ve borç bazlı kitlesel fonlama, girişimlere yapılan toplam yatırımların yüzde 16’sını oluşturacak seviyeye geldi.

En bilinen kitlesel fonlama türlerinden bir diğeri ise ödül bazlı kitlesel fonlama platformları. Burada girişimciler, internet platformları üzerinden projeye/girişime desteği karşılığında kullanıcılara maddi veya maddi olmayan birtakım ödüller sunuyor. Örneğin su altı dronu, evde dikey tarım yapmaya imkân veren bir set ya da çekilmek istenilen belgesel için gereken finansmanı bazı mükâfatlar karşılığında kitlesel fon şeklinde toplamanız mümkün. Mükâfatlar ise sunulan desteğe göre genelde; ürün setinde indirim, teşekkür yazısı, tişört veya belgeselin ilk gösterimine davet gibi türlerden oluşuyor. Yasal mevzuatın daha esnek olması dolayısıyla ödül bazlı kitlesel fonlama daha yaygın bir tür olarak karşımıza çıkıyor. Dünyada en çok bilinen kitlesel fonlama platformları ise şunlar: GoFundMe, Indiegogo, Kickstarter, Patreon ve Teespring. Bunlardan sadece Kickstarter, kurulduğu 2010 itibarıyla 815 milyon dolar fon topladı. Toplamda 4,9 milyon kişiden sağladığı fonlar ile 50 bin projenin gerçekleşmesine aracılık etti. Projelere bakıldığında ise film, müzik, gazetecilik, oyun, teknoloji, yayıncılık ve gıda gibi birçok alana yayıldığı görülüyor. Bağış bazlı kitlesel fonlama ise geleneksel yardım faaliyetlerinin daha düzenli ve çerçevesi belli bir biçimde yapılmasına imkân tanıyor. Örneğin, ABD’de faaliyet gösteren Donorschoose adlı kitlesel fonlama platformu, öğretmenlerin ihtiyaçlarının vatandaşlar tarafından karşılanması için kurulmuş bir platform. Özellikle de sosyal devlet anlayışının bulunmadığı ülkelerde bağış bazlı kitlesel fonlama yoluyla ihtiyaç sahibi insanlara veya çevre kampanyalarına destek olunuyor. Her yıl hazırlanan Avrupa Alternatif Finansman Raporu, bu süreçte kazanılan deneyimlerin, geliştirilen yeni teknolojilerin ve vatandaşların bu yeni finansman türüne olan ilgisinin arttığına dikkat çekiyor.

Kitlesel fonlama Türkı̇ye’de ne durumda?


Türkiye’de ise 2020 Aralık itibarıyla altı adet ödül veya bağış bazlı kitlesel fonlama platformu faaliyet yürütüyor. Henüz hisse veya borç temelli herhangi bir platform bulunmazken bir firmanın (Fonbulucu) Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’na (BDDK) lisans başvurusu yaptığı biliniyor.Elimizdeki başarılı örnekler, gerekli hukuksal çerçevenin sağlanması ve bilinirliğinin artması durumunda kitlesel fonlamanın hem girişimciler hem sivil toplum kuruluşları hem de kamu kurumları açısından alternatif bir finansman kaynağı olabileceğini ortaya koyuyor.

Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Ekonomi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Seyithan Ahmet Ateş

 
Yorumlar (0)
13°
hafif yağmur
Namaz Vakti 26 Ocak 2021
İmsak 06:45
Güneş 08:13
Öğle 13:22
İkindi 15:56
Akşam 18:20
Yatsı 19:43
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 20 44
2. Fenerbahçe 20 42
3. Galatasaray 20 39
4. Gaziantep FK 20 35
5. Alanyaspor 20 34
6. Trabzonspor 20 33
7. Hatayspor 20 32
8. Karagümrük 20 30
9. Malatyaspor 20 27
10. Antalyaspor 20 26
11. Göztepe 20 25
12. Kasımpaşa 20 25
13. Rizespor 20 25
14. Sivasspor 20 24
15. Başakşehir 20 24
16. Konyaspor 20 23
17. Kayserispor 20 19
18. Gençlerbirliği 20 19
19. Ankaragücü 20 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 20 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 18 38
2. İstanbulspor 18 37
3. Samsunspor 18 36
4. Altay 18 32
5. Adana Demirspor 18 31
6. Ankara Keçiörengücü 18 31
7. Bursaspor 18 30
8. Tuzlaspor 18 30
9. Altınordu 18 28
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 18 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 18 19
14. Menemen Belediyespor 18 19
15. Akhisar Bld.Spor 18 16
16. Balıkesirspor 18 16
17. Ankaraspor 18 10
18. Eskişehirspor 18 4
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 19 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Aston Villa 17 29
9. Chelsea 19 29
10. Southampton 18 29
11. Arsenal 19 27
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Burnley 18 19
16. Newcastle 19 19
17. Brighton 19 17
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 18 47
2. Real Madrid 19 40
3. Barcelona 19 37
4. Sevilla 19 36
5. Villarreal 20 34
6. Real Sociedad 20 31
7. Granada 20 28
8. Real Betis 20 27
9. Athletic Bilbao 19 24
10. Celta de Vigo 20 24
11. Cádiz 20 24
12. Levante 19 23
13. Getafe 19 23
14. Valencia 20 20
15. Eibar 20 20
16. Real Valladolid 20 20
17. Osasuna 20 19
18. Deportivo Alaves 20 18
19. Elche 18 17
20. Huesca 20 13