10 C
İstanbul
Çarşamba, Kasım 25, 2020

Faizsiz Taşıt Ve Konut Edindirme

İlginizi Çekebilir

Arif Ersoy’u Anlamak

Merhum Arif Ersoy Hocamız, insanlık yanarken su taşımayı hiç bırakmadı ve bitaraflardan olmadı. Kaybettiklerimizin kıymetini sonradan anlamak gibi, çıkasıca bir huyumuz var. Hatta maalesef, sadece...

Basra Körfezi’nde Bir İnci: Bahreyn

Petrolün yanı sıra inci üretimiyle de dikkat çeken Bahreyn, Basra Körfezi’nde yer alan bir ada ülkesi… Asya Kıtası, dünyadaki en büyük kara parçası olarak biliniyor....

Çalışan Motivasyonunu Artırma Yolları

Yazı: Cem Eker Pandemi sonrası yeni bir hayata başlarken şirketlerde çalışan motivasyonu nasıl yükseltilir? Yeni tip koronavirüs (COVID-19) salgını, 2020’nin ilk çeyreğinde iyiden iyiye kendini göstermeye...

Medeniyetlerin Buluşma Noktası Sri Lanka

Yazı: Gültuğ Erdöl Muhteşem doğası, dikkat çekici yapıları ve farklı kültürden insanları ile Sri Lanka… Dört tarafı denizlerle çevrili Sri Lanka, büyük ve bereketli nehirleri...

Gelişme sürecinde olan ülkemizde yurt içi tasarruflar oldukça düşük düzeydedir. Bu nedenle, kalkınmanın finansmanında tasarrufların arttırılması ve sürdürülebilir ekonomik gelişmenin sağlanması büyük önem arz etmektedir. Tasarruf oranları yüksek ülkeler incelendiğinde; bahse konu oranı düşük olan hane halkı ve küçük yatırımcıların tasarruf etmesini sağlayacak mekanizmaların oluşturulmasının, tasarruf düzeyinin artırılmasında önemli katkı sağladığı görülmektedir.

Ülkemizde, özellikle düşük gelir seviyesinde bulunan ve finansal hizmetlerden yeterince yararlanamayan kişilere yönelik konut ve taşıt gibi varlıkların edinilmesi için finansman hizmeti sunan çeşitli şirketler bulunmaktadır. Sözkonusu şirketler, uyguladıkları yöntemler ile kişileri faizsiz ev ve taşıt sahibi yaptıklarını ifade etmektedir. Bu şirket ve organizasyonlar; “el birliği sistemi “diye nitelendirdikleri modeli, yaklaşık 20 yıldır sürdürmektedir. Öte yandan da bu yapılar, her yıl sayıları ve işlem hacimlerini arttırmaktadır. Tasarrufa Dayalı Faizsiz Finansman Sistemi (TDFFS) diye de adlandırılan bu finansman yöntemi, Avrupa ülkelerinin birçoğunda uygulanan Yapı Tasarruf Sandığı modeli ile önemli benzerlikler taşımaktadır. Yapı Tasarruf sisteminde de kişi; belli bir süre tasarruf yapmakta akabinde de Sandık, alacağı konutu finanse etmektedir.

Tasarrufa Dayalı Faizsiz Finansman Sistemi, Avrupa ülkelerinin birçoğunda uygulanan Yapı Tasarruf Sandığı modeli ile benzerlikler taşımaktadır

TDFFS ise ilke olarak faizsiz olmasının yanı sıra konut, taşıt ve diğer gayrimenkullerin finansmanını da sağlayabilmesi bakımından Yapı Tasarruf Sistemi’nden farklılaşmaktadır. Üç farklı ödeme seçeneği mevcut sistem kapsamındaki firmalar tarafından ev, dükkân, arsa ve taşıt edinmek isteyen katılımcılara genel olarak “Vade Ortası Yöntem”, “Peşinatlı Erken Teslim Yöntemi” ve “Çekilişli Yöntem” olmak üzere üç farklı seçenek önerilmektedir. Vade Ortası Yöntem; peşinatı olmayan ya da çekiliş sistemini düşünmeyen katılımcılara sunulmuş bir yöntemdir. Vadeyi belirleyen unsurlar; katılımcının aylık ödeyeceği taksit tutarı ile alacağı araç ve gayrimenkul bedelidir. Bu vadenin yarısını takip eden ayda katılımcı, sahip olmak istediği malın bedelini almaktadır. Örneğin; 100 bin lira değerinde bir gayrimenkul için 2 bin lira aylık ödeme yapan bir katılımcı, 50 aylık taksit vadesine dâhil olmakta ve 26. ayda gayrimenkulün bedelini almaktadır.

Peşinatlı Erken Teslim Yöntemi, taşıt veya gayrimenkulünü kısa sürede almak isteyen ve peşinatı olan katılımcılar için uygulanan bir sistemdir. Bu sistemde katılımcılar, alacakları konut veya taşıtın değerini belirledikten sonra ödeyebilecekleri peşinat ve aylık  taksit miktarına göre teslimat tarihini baştan belirleyebilmektedir. Peşinatlı sistem, vade ortası sisteme benzemekle birlikte daha erken teslimat sunan bir modeldir. Hem peşinatlı erken teslim yönteminde hem de vade ortası sisteminde bir grup yapısı bulunmamaktadır. Firma ile müşteri arasındaki ilişki, bir borç-alacak ilişkisidir. Her iki sistemde de müşteriler, firmaya belli bir dönem için karşılığında getiri talep etmedikleri finansmanı sağlamakta, müteakip dönemde ise firma müşterisine dönemsel getiri olmaksızın finansman sunmaktadır. Firma sağladığı bu hizmet karşılığında yüzde 5 hizmet komisyonu almaktadır.

Konut ve taşıt gibi varlıkların edinilmesi için finansman hizmeti sunan şirketlerin, banka dışı finansal kurum sayılarak yasal düzenlemelere tabi tutulmaları gerektiği kanaatindeyim

Çekilişli Yöntemde; 40, 60, 80, 100 ve 120 kişilik gruplar oluşturulmakta ve noter huzurunda yapılan çekilişle her ay sırası gelen kişiye alacağı gayrimenkul ve taşıt bedeli teslim edilmektedir. Aynı grup için 10 ayda bir 10 kişinin sırası belirlenmek için kura çekilmekte ve o sıraya göre teslimat yapılmaktadır. Taksit sayısı ise grup üye sayısına bölünerek belirlenmektedir. Çekilişli yöntemdeki diğer bazı uygulamalar da şunlardır: Taksit Dondurma ve Teslimat Erteleme, Gecikme Cezası Uygulama, Ayrılma Durumunda İade İçin Belli Bir Süre Bekleme, Ayrılma Durumunda Anapara Haricinde Ödeme Yapılmaması gibi.

Yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde aşağıda belirlenen tespit ve değerlendirmelere ulaşılmaktadır:

  • Mevcut Faaliyet Finansal Aracılıktır: Sistemle, bir taraftan konut ve taşıt edinmek isteyen kişilerden fon toplanırken diğer taraftan toplanan fonlarla müşteriler finanse edilmektedir. İşi yapan firma, bu iş ve işlemleri organizatör sıfatıyla yapmakta yani bir işletim ücreti almaktadır. Mevcut sistemin bir finansal aracılık faaliyeti olduğu görülmektedir. Bu kapsamda; firmaların finansal sağlamlığı, müşterilerin hak ve menfaatleri ile finansal sektörün istikrarı açısından, sistemin ilgili resmî otoriteler tarafından finansal faaliyet olarak ele alınması gerekmektedir. Ayrıca sistemin, buna uygun düzenleme ve denetim çerçevesine kavuşturulması şarttır.

 

  • Müşteri ile Hukuki İlişkilerin Niteliği: Firmalar; müşterileriyle kurdukları ilişkinin hukuki niteliği ve şartlarını, aralarında imzaladıkları özel hukuk sözleşmesine dayalı şekilde belirlenmektedir. Sözleşmelerin hukuki olarak birer satış sözleşmesi, tarafların ise alıcı ve satıcı olarak kabul edilemeyeceği sözleşmeler üzerinden ulaşılmak istenen temel amacın önceden belirlenmiş müteakip dönemlerde tarafların birbirlerini finanse edeceklerine dair karşılıklı taahhütte bulunmaları olduğudur. Kamuoyuna duyurulduğu şekliyle, üyeleri organize eden ve bu hizmeti karşılığında ücrete
    hak kazanan bir faaliyet türü beklenirken, uygulamada sözkonusu firmaların teslimat öncesi dönemde müşterileriyle şarta bağlı para borcu sözleşmeleri imzaladığı, teslimat aşamasında ise müşterilerin senede dayalı olarak borçlandırıldıkları görülmektedir.

 

  • Tasarrufa Dayalı Faizsiz Finansman Sistemi: Müşterilerin bireysel ve grup olarak mevcut firmalara belirli bir dönem karşılıksız fon sağlaması ve firmaların da müşteriye finansman sağlanmasına dayanan mevcut sistemin TDFFS kapsamında denetim ve gözetim altına alınması, bu çerçevede ilgili şirketlerin ruhsatlandırılması gerekecektir. Sözkonusu sistem kapsamında gerçek kişilerden fon toplanıyor olması nedeniyle banka dışı mali kuruluşlar için geçerli düzenlemelere göre kapsamlı bir düzenleme altyapısına kavuşturulmaları uygun olacaktır.

 

  • Kısıtlamalar / Sınırlamalar: TDFFS sisteminin sağlamlığını garanti etmek ve katılımcıların hak ve menfaatlerini korumak üzere, sistemi uygulayacak firmaların ana faaliyet konusu dışına çıkmasını ve riskli ticari işlemlere girilmesini engelleyecek kısıtlama ve sınırlamalar getirilmelidir. Diğer yandan likidite yeterliliğinin sağlanması ve finansal sağlamlığın korunması amacıyla firmanın toplamış olduğu fon ile yaptığı finansman arasında bir oran belirlenmesi gerekmektedir.

 

  • Katılımcı Hakları Korunmalı: Sistem kapsamında müşterilerle imzalanan sözleşmeler, müşterilerin hak ve menfaatlerini etkin bir şekilde korumamaktadır. Bu nedenle, öncelikle müşterinin borç ve yükümlülükleri yanı sıra firmanın borç ve sorumlulukları belirleyecek ve müşteriye, sistemin işleyişini ve risklerini açıklayan tip sözleşmeler hazırlanması gerekmektedir.

 

  • Skorlama Sistemi ve Gayrimenkul Değerleme Sistemi Oluşturulmalı: Mevcut uygulamada müşterilerin derecelendirilmesi sistemi yoktur. Risk yönetimi uygulamaları büyük oranda senet alma, haciz koyma ve ke l talep etme gibi işlemlere dayanıyor. Müşteriler için skorlama sistemi getirilmelidir.

 

  • Faizsiz Finans İlkelerine Uyum: Sistemi uygulayan firmalar, kamuoyuna yaptıkları duyurularda faizsiz finans ilkelerine göre faizsiz taşıt ve konut finansmanı yaptıklarını duyurmaktadır. Ancak firmaların bünyesinde veya dışarıdan alınan danışmanlık hizmetlerinin içerisinde faizsiz finans ilkelerine uyumun sağlanmasına yönelik bir yapı oluşmamıştır.

Sonuç olarak sisteme katılanların belli bir süre tasarrufta bulunarak gayrimenkul veya
taşıt edinmelerini sağlayan finansal faaliyetin, düşük gelirli bireylerin finansal sistemden yararlanabilmelerine imkân sağlaması ve tasarruf eğiliminin artırılması açısından oldukça faydalı ve yararlı bir sistem olduğunu düşünüyorum. Ancak gelinen noktada, bu sistemdeki şirket sayılarının hızlı bir artış trendinde olması, aralarında haksız rekabet yarışının oluşması ihtimali bulunması ve önemli sözleşme boyutlarına ulaşılması gibi nedenlerle katılımcıların hak ve menfaatlerinin korunması açısından finansal sağlamlığın sağlanması için banka dışı finansal kurum sayılarak yasal düzenlemelere tabi tutulmaları gerektiği kanaatindeyim.

 

Türkiye Katılım Bankaları Birliği Genel Sekreteri Osman Akyüz

Daha Fazla

Katılım Haberleri

Albaraka Türk’ten Doğal Gaz Açıklaması 

Albaraka Türk Katılım Bankası Genel Müdürü Melikşah Utku, Karadeniz'de keşfedilen doğal gaza ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Utku, "Yenileme dönemi gelen doğal gaz anlaşmalarında sahip olduğumuz...

Albaraka’dan “Güvenli Ödeme Sistemi”

Albaraka Türk Katılım Bankası, Türkiye Noterler Birliği ile iş birliği yaparak, ikinci el motorlu kara taşıtı alım-satımında, taşıtın mülkiyeti ile satış tutarının güvenli ve...

Dergiden Son Yazılar

IBOR Geçişi Nasıl Zorluklar Getirebilir?

IBOR’un, (Bankalararası Teklif Edilen Faiz Oranı) 2021 yılı sonunda devre dışı bırakılması planlanıyor. Yeni tip koronavirüs (COVID-19) salgınının küresel etkilerine rağmen LIBOR’u (Londra Bankalararası Para...

Türkiye’de İşletmecilik Öğretimi

Ülkemizdeki işletmecilik öğretim mimarisinin, kısa sürede çıkış yolu olmayacağı bilinciyle yeniden gözden geçirilmesi gerekmektedir. Türkiye’deki işletmecilik öğretimi, 50 yıllık süreyi geride bırakmıştır. İstanbul Üniversitesi İktisat...

Katılım Bankalarında Likidite Riski

Likidite riskinin belirlenmesi, bankaların piyasa risklerine karşı pozisyon almalarında büyük önem taşımaktadır. Dünyada finansal liberalizasyonun hızlandığı 1980’li yıllardan beri bankalar, birçok şirket için önemli bir...

Altın, “Güvenli Liman” mı?

Altın, birkaç yıl daha güvenli liman şeklinde yatırımcıların gözdesi olmaya devam edecek. Altın, ABD’nin para birimi dolara olan güvenin azaldığı dönemlerde parasal varlıkların korunması açısından...

İslami Finans ve Akıllı Sözleşmeler

Blockchain’in sağladığı akıllı sözleşme teknolojisi, birçok sektöre şeffaflık sağlaması nedeniyle İslami finans dünyasında da tercih edilmektedir. Blockchain teknolojisi, dünyada hızla yayılmaktadır. Sözkonusu teknolojinin fayda sağladığı...
Sitemizden en iyi şekilde faydalanabilmeniz için çerezleri kullanıyoruz. Sitemizi kullanmaya devam etmeniz durumunda, çerez kullanımımıza onay veriyor sayılırsınız.
Onayla
Privacy Policy