9.5 C
İstanbul
Pazartesi, Kasım 30, 2020

Astronom, Matematikçi ve Dil Bilimci: “Ali Kuşçu”

İlginizi Çekebilir

Arif Ersoy’u Anlamak

Merhum Arif Ersoy Hocamız, insanlık yanarken su taşımayı hiç bırakmadı ve bitaraflardan olmadı. Kaybettiklerimizin kıymetini sonradan anlamak gibi, çıkasıca bir huyumuz var. Hatta maalesef, sadece...

Basra Körfezi’nde Bir İnci: Bahreyn

Petrolün yanı sıra inci üretimiyle de dikkat çeken Bahreyn, Basra Körfezi’nde yer alan bir ada ülkesi… Asya Kıtası, dünyadaki en büyük kara parçası olarak biliniyor....

Çalışan Motivasyonunu Artırma Yolları

Yazı: Cem Eker Pandemi sonrası yeni bir hayata başlarken şirketlerde çalışan motivasyonu nasıl yükseltilir? Yeni tip koronavirüs (COVID-19) salgını, 2020’nin ilk çeyreğinde iyiden iyiye kendini göstermeye...

Medeniyetlerin Buluşma Noktası Sri Lanka

Yazı: Gültuğ Erdöl Muhteşem doğası, dikkat çekici yapıları ve farklı kültürden insanları ile Sri Lanka… Dört tarafı denizlerle çevrili Sri Lanka, büyük ve bereketli nehirleri...

Dr. Âlim Kahraman

Matematik çalışmaları ile bilinen Ali Kuşçu, astronomi ve dil bilimi alanında da önemli bir isim

Türk ve İslam dünyasının tanınmış matematik, astronomi, kelam ve dil âlimlerinden olan Ali Kuşçu, XV. yüzyılın başlarında Semerkant’ta doğdu. Babası, Uluğ Bey’in doğancısı olduğu için “Kuşçuzâde”, daha sonra da “Kuşçu” lakabıyla tanındı. Eğitimine o sırada İslam dünyasının ilim merkezi olan Semerkant’ta başlayan Ali Kuşçu, Uluğ Bey’in etrafındaki âlimlerden ve onların arasında bulunan Bursalı Kadızade-i Rumî’den dinî ilimlerin yanında dil, matematik, astronomi ve diğer ilimleri okudu. Bizzat Uluğ Bey’den de ders alan Kuşçu, öğrenme aşkıyla gizlice Kirman’a giderek oradaki âlimlerden de ders gördü. Kirman’dan Herat’a geçen Ali Kuşçu, burada Molla Cami ile görüştü, astronomi konularında sohbetleri oldu. Molla Cami, Ali Kuşçu’dan riyazî ilimlerde (matematik) ders de aldı. Bu seyahatinden Ay’ın muhtelif şekillerine dair eskilerin çözemediği meseleleri hallettiği Hallü eşkâli’l-Kamer adlı bir risale ile döndü. Onu Uluğ Bey’e takdim etti. Uluğ Bey hemen ayakta okuduğu risaleyi çok beğendi. Ali Kuşçu, Uluğ Bey’in kurduğu rasathanede de görev aldı. Bir ara Çin’e gönderilen bir heyetin içinde yer aldığı Zeki Velidî Togan tarafından belirtilmektedir. Uluğ Bey’in 1449’da oğlu Abdüllatif’in ihanetiyle öldürülmesinin ardından taht kavgaları başlayınca Ali Kuşçu, ailesini de alarak hacca gitmek maksadıyla batıya doğru hareket etti. Herat ve Taşkent’te bulunan Ali Kuşçu, Herat yıllarında, kelâma dair Şerhu’t-Tecrîd adlı eserini yazdı ve bunu Ebû Said Bahadır Han’a takdim etti. Ebû Said’in Uzun Hasan’a yenilgisinden sonra baş gösteren istikrarsızlık üzerine Tebriz’e geçti (1470). Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan kendisine büyük itibar gösterdi. Fatih Sultan Mehmet’le aralarındaki anlaşmazlığı halletmesi için İstanbul’a elçi olarak gönderdi. İstanbul’da büyük itibar gören Ali Kuşçu, Fatih Sultan Mehmet’in hizmetinde çalışması için davet aldı. Tebriz’e dönüp elçilik görevini tamamladıktan sonra ailesi ve yakın çevresiyle İstanbul’a hareket etti (1472). Fatih, Ali Kuşçu’nun yol hizmeti ve masraflarını karşılamak üzere adamlar gönderdi. Kafile İstanbul’a yaklaşınca da Kadı Hocazade’nin başkanlığında ilim adamlarından oluşan bir heyet gönderdi. Üsküdar’dan İstanbul’a geçerken Hocazade ile med ve cezir üzerine sohbetleri oldu. Huzura kabul edildiğinde Fatih Sultan Mehmet, Hocazade’yi nasıl bulduğunu sorunca “Acem’de ve Rûm’da benzeri yok” diye cevap verdi. Osmanlı Sultanı’nın bu sözü tamamlayarak “Arap’ta da yok” dediği rivayet edilir. Ali Kuşçu, İstanbul’a gelirken kaleme aldığı er-Risaletü’l-Muhammediyye adlı matematik eserini Fatih’e takdim etti. Daha Tebriz’deyken Alaaddin Tusî’den aldığı, Hocazâde ile iyi geçinmesi yolundaki tavsiyeyi unutmadan, kızlarından birini Hocazâde’nin oğluyla evlendirdi. Torunu Kutbuddin Muhammed’e de Hocazâde’nin kızını aldı. Tanınmış matematik ve astronomi âlimi Mirim Çelebi bu evlilikten dünyaya geldi.

Hayatının son iki-üç yılını İstanbul’da geçirdiği bilinen Ali Kuşçu, önce Sahn-ı Seman Medreseleri sonra gündeliği iki yüz akça olmak üzere Ayasofya müderrisliğinde bulundu, medreseler için program hazırladı. Dersleri, başta dönemin ilim adamları olmak üzere ilgiyle izlendi. Fatih’in Uzun Hasan üzerine açtığı sefere bazı âlimlerle beraber davet edildi (1473). Bu sefer sırasında Fatih Sultan Mehmet’in yanında bulunup ilmî sohbetlere katıldı. Fatih’e ithaf edilmek üzere Arapça bir eser kaleme aldı. Hey’et (astronomi) ilmine ait olan bu eserin bitiş tarihi Uzun Hasan’a karşı kazanılan zafer gününe denk geldiği için Fethiyye adını verdi. Ali Kuşçu’nun kendi el yazısıyla olan bu eseri Fatih, Muhammediyye ile birlikte ciltleterek kendi kütüphanesine koydu.

Son yıllarını İstanbul’da geçirdiği bilinen Ali Kuşçu, önce Sahn-ı Seman Medreseleri sonra Ayasofya müderrisliğinde bulundu

Birçok Öğrenci Yetiştirdi

Ali Kuşçu, gerek İran gerek İstanbul’da birçok öğrenci yetiştirdi. Molla Lütfi onun İstanbul’da yetiştirdiği isimlerin başında geliyor. İstanbul’un enlem boylamlarıyla ilgili yeni hesaplamalar yaptığı da bilinen Ali Kuşçu’nun, Fatih’te sıbyan mektebi tarafında bir basite (güneş saati) yaptığı da söylenmektedir. Aynı dönemde yaşadığı âlimler arasında belli bir alanda kalmayıp ilmin pek çok dalında uzmanlaşmasıyla öne çıkan Ali Kuşçu, matematik, astronomi, dil, kelam gibi alanlarda ortaya koyduğu birçok eserin sahibi. Bunlarla ilgili Müjgan Cunbur, 1974 yılında bir bibliyografya kitabı hazırladı (Kültür bakanlığı Millî Kütüphane Genel Müdürlüğü yayınları). 1474’te vefat eden Ali Kuşçu, Hadikatü’l-Cevami’de belirtildiğine göre, ölümünden sonra Eyüp Sultan Türbesi haremine defnedildi. XIX. yüzyılın başlarına kadar kabri muhafaza edildi. Daha sonra üzerine başka bir gömülen olduğundan kayboldu. Ölümünden sonra Edirne’de onun namına bir mahalle, mescit ve medrese kurulduğu Tayyip Gökbilgin tarafından belirtilmektedir.

TARİHİMİZ VE KÜLTÜRÜMÜZLE GURUR DUYMALIYIZ

Osmanlı medeniyetinin yetiştirdiği bilim insanlarından olan ve alanında önemli çalışmalar yapıp, öğrenciler yetiştiren Ali Kuşçu, vefatının yıldönümünde Eyüpsultan’daki kabrinin başında dualarla anılıyor. Bu anlamda Ali Kuşçu’nun tanınmasına olanak sağlamak adına Eyüp’te farklı etkinlikler yapılıyor. Ali Kuşçu’nun tarihteki önemine dikkat çeken Eyüpsultan Belediye Başkanı Remzi Aydın, ‘‘Tarihimizle, medeniyetimiz ve kültürümüzle ne kadar övünsek azdır. Çünkü binlerce yıldan daha fazla bir tarihe sahibiz. En büyük avantajımız Ali Kuşçu gibi önemli isimlere sahip olmamız. Ali Kuşçu bugün yaşıyor olsaydı, iddia ediyorum ki matematik ve fizik alanlarında Nobel alırdı. Belki Nobel ödüllerinin en başında bulunurdu. Bu kadar kıymetli bir insana sahibiz, bu çok büyük bir avantaj. Bu bizim medeniyetimizin ne kadar nitelikli olduğunu gösteren bir örnek. Gençler sizlerden ricam, kendinize güvenin ve geleceğe umutla bakın.’’ ifadelerini kullandı.

Daha Fazla

Katılım Haberleri

Albaraka Türk’ten Doğal Gaz Açıklaması 

Albaraka Türk Katılım Bankası Genel Müdürü Melikşah Utku, Karadeniz'de keşfedilen doğal gaza ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Utku, "Yenileme dönemi gelen doğal gaz anlaşmalarında sahip olduğumuz...

Albaraka’dan “Güvenli Ödeme Sistemi”

Albaraka Türk Katılım Bankası, Türkiye Noterler Birliği ile iş birliği yaparak, ikinci el motorlu kara taşıtı alım-satımında, taşıtın mülkiyeti ile satış tutarının güvenli ve...

Dergiden Son Yazılar

IBOR Geçişi Nasıl Zorluklar Getirebilir?

IBOR’un, (Bankalararası Teklif Edilen Faiz Oranı) 2021 yılı sonunda devre dışı bırakılması planlanıyor. Yeni tip koronavirüs (COVID-19) salgınının küresel etkilerine rağmen LIBOR’u (Londra Bankalararası Para...

Türkiye’de İşletmecilik Öğretimi

Ülkemizdeki işletmecilik öğretim mimarisinin, kısa sürede çıkış yolu olmayacağı bilinciyle yeniden gözden geçirilmesi gerekmektedir. Türkiye’deki işletmecilik öğretimi, 50 yıllık süreyi geride bırakmıştır. İstanbul Üniversitesi İktisat...

Katılım Bankalarında Likidite Riski

Likidite riskinin belirlenmesi, bankaların piyasa risklerine karşı pozisyon almalarında büyük önem taşımaktadır. Dünyada finansal liberalizasyonun hızlandığı 1980’li yıllardan beri bankalar, birçok şirket için önemli bir...

Altın, “Güvenli Liman” mı?

Altın, birkaç yıl daha güvenli liman şeklinde yatırımcıların gözdesi olmaya devam edecek. Altın, ABD’nin para birimi dolara olan güvenin azaldığı dönemlerde parasal varlıkların korunması açısından...

İslami Finans ve Akıllı Sözleşmeler

Blockchain’in sağladığı akıllı sözleşme teknolojisi, birçok sektöre şeffaflık sağlaması nedeniyle İslami finans dünyasında da tercih edilmektedir. Blockchain teknolojisi, dünyada hızla yayılmaktadır. Sözkonusu teknolojinin fayda sağladığı...
Sitemizden en iyi şekilde faydalanabilmeniz için çerezleri kullanıyoruz. Sitemizi kullanmaya devam etmeniz durumunda, çerez kullanımımıza onay veriyor sayılırsınız.
Onayla
Privacy Policy