14.3 C
İstanbul
Cumartesi, Kasım 28, 2020

Fon Kullandırma Yöntemlerinden Selem

İlginizi Çekebilir

Arif Ersoy’u Anlamak

Merhum Arif Ersoy Hocamız, insanlık yanarken su taşımayı hiç bırakmadı ve bitaraflardan olmadı. Kaybettiklerimizin kıymetini sonradan anlamak gibi, çıkasıca bir huyumuz var. Hatta maalesef, sadece...

Basra Körfezi’nde Bir İnci: Bahreyn

Petrolün yanı sıra inci üretimiyle de dikkat çeken Bahreyn, Basra Körfezi’nde yer alan bir ada ülkesi… Asya Kıtası, dünyadaki en büyük kara parçası olarak biliniyor....

Çalışan Motivasyonunu Artırma Yolları

Yazı: Cem Eker Pandemi sonrası yeni bir hayata başlarken şirketlerde çalışan motivasyonu nasıl yükseltilir? Yeni tip koronavirüs (COVID-19) salgını, 2020’nin ilk çeyreğinde iyiden iyiye kendini göstermeye...

Medeniyetlerin Buluşma Noktası Sri Lanka

Yazı: Gültuğ Erdöl Muhteşem doğası, dikkat çekici yapıları ve farklı kültürden insanları ile Sri Lanka… Dört tarafı denizlerle çevrili Sri Lanka, büyük ve bereketli nehirleri...

Selem sözleşmesi, geniş anlamıyla satım sözleşmesinin bir türüdür. İki malın değiştirildiği her sözleşme geniş anlamıyla satım sözleşmesidir

YAZI: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İslam Hukuku
Anabilim Dalı Prof. Dr. Hasan Hacak

 

Katılım bankaları karz benzeri bir sözleşmeyle tesis edilen özel cari hesaplar; mudarebe (emek-sermaye ortaklığı) sözleşmesi temeli üzerine kurulan katılım hesapları ve yatırım vekâleti sözleşmesi ile kurulan hesaplar şeklinde başlıca üç yolla fon toplar. Toplanan bu fonlar kâr elde etmek için belirli şekillerde kullanılır ya da kullandırılır. Bu yöntemler başlıca murâbaha, müşâreke (sermaye ve kâr-zarar ortaklığı), mudârebe, icâre (Finansal kiralama), sukûk, istisnâ’ (eser/sipariş sözleşmesi), selem vb. işlemlerdir. Burada bu yöntemlerden “selem”i incelemeye çalışacağız. Selem sözleşmesi, geniş anlamıyla satım sözleşmesinin bir türüdür. Zira selemde iki mal karşılıklı değiştirilmektedir. İki malın değiştirildiği her sözleşme geniş anlamıyla satım sözleşmesidir. Satım sözleşmesinin yaygın ve dar anlamı ise, para ile malın değişimidir. Selem akdinde de kural olarak para ile mal değişimi vardır; ancak sözleşme konusu olan mal, sözleşmeden sonraki bir vakitte tarım vb. bir yolla üretilecek ya da temin edilecektir. Dolayısıyla selemde sözleşmenin konusu olan mal, bu malı teslim edecek kişi açısından bir “borç: deyn” niteliğindedir. İslam hukukunda yaygın bilinen bir kural gereği, bir akdin iki bedelinin de “borç: deyn” olması kabul edilmediğinden, malı alan tarafın onun bedelini peşin vermesi şartı ile bu sorun çözülmektedir. Dolayısıyla selem akdi kısaca “para peşin mal veresiye satış” olarak bilinmektedir. Daha teknik bir tanım ise şöyle yapılabilir: Esaslı vasıfları belirlenen ve teslimi ileriki bir vakitte (vadeli) yapılacak olan bir malın, bedelinin peşin olarak verilerek alınıp satıldığı bir akittir. Selem akdi klasik dönemde özellikle tarım ürünlerinin üretiminde üreticinin acil kredi ihtiyacını karşılayan önemli bir finans yöntemi olma özelliği kazanmıştır. Zira bu akitle üretici üretimini yapmak için gerekli iş gücü, ekipman, tohum, gübre vb. ihtiyacını üretim tarihinden önce elde ettiği satış bedeli ile yapabilmekte; ayrıca malını pazarlama sorunu da yaşamamaktadır. Malı alan tüccar da hasat zamanından daha ucuz bir fiyata malı önceden satın almış olmaktadır. Selem İslam hukuku kaynaklarında meşru görülen bir akittir. Bu meşruiyetin temel delili Hz. Peygamber’in sünnetidir. Şöyle ki Medineli Müslümanlar tarım ürünlerinde üç yıla kadar vadeyle selem akdi yapmaktaydılar. Bunu gören Hz. Peygamber, “Kim bir malda selem yaparsa belirli bir hacim ya da ağırlık ölçüsü ve belirli bir vade ile yapsın” buyurmuştur. (Buhârî, “Selem”, 1, 2, 7; Müslim, “Müsâkāt”, 128)

Kaynaklarda ayrıca selemin meşru olduğuna dair icma olduğu belirtilmektedir.

Selem akdinin temel bazı özellikleri ve şartları şunlardır:

1. Selem akdine konu olabilecek malların en güzel ve klasik örneği tarım ürünleri olsa da bu mallar tarım ürünleriyle sınırlı değildir. Seleme konu olabilen malların genel özelliği misli mal denilen standart mal olmasıdır. Standart mallar, cinsi, nevi, miktarı, kalitesi, özellikleri vb. bakımdan tarafların anlaşmazlığa düşmeyecekleri şekilde kolaylıkla belirlenebilen mallardır. Klasik İslam hukukçuları standart olmayan mallarda selem yapılması durumunda, alıcı tarafın malı beğenmemesi ihtimali sebebiyle hukuki anlaşmazlıklar çıkabileceğini düşünmüşler ve kural olarak bu mallarda selem yapılmasına müsaade etmemişlerdir. Hukuk sisteminin, ortaya çıkan davaların yükü altında adalet dağıtamaz hâle gelmemesi için gereken önlemlerin alınmasına özellikle dikkat etmişlerdir. Endüstriyel ürünler de seleme konu olabilir. Selemde satıcının bu malların üreticisi ya da sahibi olması şartı yoktur.

2. Selemde bedelin peşin olması şartı özellikle Maliki mezhebinde üç güne kadar uzatılmıştır.

3. Bedellerden biri yani mal vadeli olacağı için selemdeki bedeller, vadeli olarak değiştirilmesi vade faizi oluşturacak mallardan olmamalıdır.

4. Selemde akit konusu mal piyasada mevcut olmalı ve ayrıca malın temin edileceği kapsam sınırlandırılmamalıdır. Bu konudaki ilke malın belirli bir tarlanın ürününden olmak şartıyla sınırlandırılması gibi malla ilgili daraltıcı kayıtların caiz olmadığıdır. 5. Malın teslim vadesi ve yeri belirlenmiş olmalıdır. Vadenin ne kadar olabileceğinin tam bir ölçüsü olmayıp bu konuda örf belirleyici rol oynamaktadır.

Katılım Bankaları ve Selem

Selem sözleşmesi günümüzde katılım bankalarının fon kullanma yöntemlerinden biri olarak kendine sınırlı da olsa bir yer bulmuştur. Katılım bankaları selem yoluyla bazı malları satın alabilmektedir. Ancak bankalar bu malları yine satmak için almaktadır. Mesela, bir katılım bankası güvendiği bir çiftçinin hasat edeceği ürününü satın alarak selem yoluyla ona finansman sağlayabilir, sonra da bu mahsulü piyasada satabilir. Bu durumda katılım bankaları ya bu malları teslim alıp piyasada satacak ya da teslim almadan önce kendisi de bir alıcıya ikinci bir selem akdi yoluyla satacaktır. Buna paralel (alt) selem denilir. Bankanın selem yoluyla aldığı malları teslim almadan önce satması durumunda ortaya çıkabilecek fıkhi mahzurlardan kurtulmak için şöyle bir yol takip edilir: banka selem yoluyla aldığı mallarla aynı vasıflarda bir malı bir başkasına selem yoluyla satar. Paralel selemde teslim tarihi ilk selem ile aynı tarih olabilir. Selem akdine benzeyen bir sözleşme ve finans yöntemi de istisnâ’ (eser/ sipariş) sözleşmesidir. Bir kişi ile belirli bir miktarda ve özellikle halı temin etmesi üzerine selem akdi yapılabilir.

Daha Fazla

Katılım Haberleri

Albaraka Türk’ten Doğal Gaz Açıklaması 

Albaraka Türk Katılım Bankası Genel Müdürü Melikşah Utku, Karadeniz'de keşfedilen doğal gaza ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Utku, "Yenileme dönemi gelen doğal gaz anlaşmalarında sahip olduğumuz...

Albaraka’dan “Güvenli Ödeme Sistemi”

Albaraka Türk Katılım Bankası, Türkiye Noterler Birliği ile iş birliği yaparak, ikinci el motorlu kara taşıtı alım-satımında, taşıtın mülkiyeti ile satış tutarının güvenli ve...

Dergiden Son Yazılar

IBOR Geçişi Nasıl Zorluklar Getirebilir?

IBOR’un, (Bankalararası Teklif Edilen Faiz Oranı) 2021 yılı sonunda devre dışı bırakılması planlanıyor. Yeni tip koronavirüs (COVID-19) salgınının küresel etkilerine rağmen LIBOR’u (Londra Bankalararası Para...

Türkiye’de İşletmecilik Öğretimi

Ülkemizdeki işletmecilik öğretim mimarisinin, kısa sürede çıkış yolu olmayacağı bilinciyle yeniden gözden geçirilmesi gerekmektedir. Türkiye’deki işletmecilik öğretimi, 50 yıllık süreyi geride bırakmıştır. İstanbul Üniversitesi İktisat...

Katılım Bankalarında Likidite Riski

Likidite riskinin belirlenmesi, bankaların piyasa risklerine karşı pozisyon almalarında büyük önem taşımaktadır. Dünyada finansal liberalizasyonun hızlandığı 1980’li yıllardan beri bankalar, birçok şirket için önemli bir...

Altın, “Güvenli Liman” mı?

Altın, birkaç yıl daha güvenli liman şeklinde yatırımcıların gözdesi olmaya devam edecek. Altın, ABD’nin para birimi dolara olan güvenin azaldığı dönemlerde parasal varlıkların korunması açısından...

İslami Finans ve Akıllı Sözleşmeler

Blockchain’in sağladığı akıllı sözleşme teknolojisi, birçok sektöre şeffaflık sağlaması nedeniyle İslami finans dünyasında da tercih edilmektedir. Blockchain teknolojisi, dünyada hızla yayılmaktadır. Sözkonusu teknolojinin fayda sağladığı...
Sitemizden en iyi şekilde faydalanabilmeniz için çerezleri kullanıyoruz. Sitemizi kullanmaya devam etmeniz durumunda, çerez kullanımımıza onay veriyor sayılırsınız.
Onayla
Privacy Policy